Lồi đĩa đệm: nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả để tránh thoát vị
Lồi đĩa đệm là giai đoạn sớm trong quá trình thoái hóa cột sống và được xem là bước đầu trước khi tiến triển thành thoát vị đĩa đệm. Tình trạng này xuất hiện khi nhân nhầy bên trong đĩa đệm bắt đầu phình nhẹ ra khỏi vị trí ban đầu nhưng chưa làm rách bao xơ hoàn toàn. Rất nhiều người bị lồi đĩa đệm cột sống nhưng lại không phát hiện sớm do các triệu chứng khởi phát âm thầm như đau lưng, mỏi cột sống hoặc tê lan xuống chân tay. Nếu không điều trị kịp thời, lồi đĩa đệm có nguy cơ tiến triển thành thoát vị, chèn ép thần kinh và gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm hơn.
Lồi đĩa đệm là gì?
Đĩa đệm là phần cấu trúc nằm giữa các đốt sống, gồm lớp nhân nhầy ở giữa được bao quanh bởi bao xơ sợi chắc. Vai trò của đĩa đệm là hấp thụ lực, giảm chấn động cho cột sống khi con người vận động, cúi – ngửa – vặn mình. Khi nhân nhầy bên trong bắt đầu phình nhẹ và đẩy bao xơ ra ngoài nhưng chưa làm rách bao xơ, tình trạng này được gọi là lồi đĩa đệm. Lồi đĩa đệm có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào trên cột sống, nhưng phổ biến nhất là lồi đĩa đệm cột sống thắt lưng (đặc biệt L4–L5, L5–S1) và cột sống cổ (C5–C6).
Theo thống kê y tế, khoảng 20–30% người sau 35 tuổi bắt đầu xuất hiện dấu hiệu lồi đĩа đệm do thoái hóa. Tuy nhiên lối sống ít vận động và tư thế sinh hoạt sai khiến tỷ lệ bệnh đang tăng ở cả người trẻ.
Nguyên nhân gây lồi đĩa đệm
Thoái hóa theo tuổi tác: Theo thời gian, đĩa đệm mất nước, mòn dần, nhân nhầy trở nên ít đàn hồi hơn, dễ bị phình ra khi bị áp lực trong cột sống.
Sai tư thế khi làm việc: Ngồi cong lưng, cúi đầu lâu, mang vác vật nặng sai cách, cúi – xoay người đột ngột đều tạo lực ép lên đĩa đệm.
Chấn thương cột sống: Tai nạn lao động hoặc thể thao có thể khiến cấu trúc bao xơ bị yếu đi, lâu ngày dẫn đến phình đĩa đệm.
Thừa cân – béo phì: Trọng lượng cơ thể tăng gây áp lực lớn lên các đốt sống thắt lưng, khiến đĩa đệm nhanh bị lồi.
Yếu tố nghề nghiệp: Nhân viên văn phòng, tài xế xe tải, công nhân khuân vác, hoặc người ít vận động đều có nguy cơ cao bị lồi đĩа đệm.
Triệu chứng lồi đĩа đệm
Một số người bị lồi đĩа đệm nhưng giai đoạn sớm có thể chưa đau rõ rệt. Tuy nhiên, phần lớn vẫn có các triệu chứng điển hình như:
- Đau lưng âm ỉ hoặc đau nhói tại vùng bị lồi (thắt lưng, cổ).
- Tê hoặc đau lan xuống mông, đùi hoặc cánh tay (do dây thần kinh bị kích thích).
- Cứng lưng, khó cúi hoặc đứng lâu.
- Giảm linh hoạt khi vận động, nhất là khi cúi người hay đứng dậy.
- Với lồi đĩa đệm cột sống cổ: có thể gây đau vai gáy, tê cổ tay, đau lan xuống cánh tay.
Nếu không điều trị, lồi đĩа đệm có thể dẫn tới thoát vị – khi bao xơ bị rách, nhân nhầy thoát ra ngoài và chèn ép mạnh dây thần kinh.
Cách chẩn đoán lồi đĩа đệm
Thông thường, bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương tiện cận lâm sàng:
– Chụp X-quang: Cho thấy khoảng cách giữa các đốt sống nhưng không hiển thị rõ đĩa đệm. Dùng để loại trừ gãy xương.
– Chụp MRI (cộng hưởng từ): Là phương pháp chính xác nhất để phát hiện lồi đĩа đệm. MRI cho thấy cấu trúc đĩa đệm, mức độ phình và có chèn ép thần kinh hay không.
– Điện cơ (EMG): Được sử dụng nếu nghi chèn ép thần kinh vùng chi, để đánh giá tổn thương thần kinh.
Phân biệt lồi đĩa đệm và thoát vị đĩа đệm
| Đặc điểm | Lồi đĩa đệm | Thoát vị đĩa đệm |
|---|---|---|
| Bao xơ | Chưa rách | Bị rách hoặc đứt |
| Nhân nhầy | Phình nhẹ nhưng còn trong bao xơ | Tràn ra ngoài bao xơ, chèn ép mạnh thần kinh |
| Mức độ đau | Vừa phải, khi nghỉ ngơi sẽ giảm | Đau nhiều, có thể gây yếu cơ, teo cơ |
| Hướng điều trị | Chủ yếu điều trị bảo tồn | Có thể cần phẫu thuật nếu nặng |
Cách điều trị lồi đĩa đệm
Nghỉ ngơi hợp lý: Giảm các hoạt động bê vác hoặc cúi – ngửa cột sống quá nhiều. Tránh ngồi quá lâu ở một tư thế.
Thuốc giảm đau chống viêm: Các nhóm thuốc như paracetamol, NSAIDs giúp giảm đau tạm thời. Tuy nhiên phải theo chỉ định bác sĩ, tránh dùng kéo dài.
Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng: Các bài tập kéo giãn cột sống, tập cơ lưng – cơ bụng, nhiệt trị liệu, sóng ngắn, kéo giãn cột sống bằng máy giúp giảm áp lực đĩa đệm và phục hồi chức năng.
Thay đổi tư thế & tập luyện đều đặn: Những bài tập yoga, pilates hoặc bơi lội rất tốt cho người bị lồi đĩa đệm. Tư thế đúng khi ngồi làm việc, kê gối lưng, điều chỉnh chiều cao bàn ghế là điều quan trọng để hạn chế tái phát.
Tiêm giảm đau ngoài màng cứng (trong trường hợp đau nhiều): Được bác sĩ chuyên khoa thực hiện khi lồi đĩa đệm gây đau thần kinh tọa rõ mà điều trị thông thường không hiệu quả.
Các bài tập tốt cho người bị lồi đĩa đệm
- Kéo giãn cột sống kiểu Knees-to-chest
Nằm ngửa, kéo nhẹ hai đầu gối về phía ngực, giữ 10 giây, lặp lại 5–10 lần. - Tư thế con mèo – con bò (Cat-Cow)
Chống tay và đầu gối trên sàn, cong lưng lên rồi hạ bụng xuống, phối hợp nhịp thở. - Plank nhẹ
Giúp tăng cường cơ bụng – cơ lưng, hỗ trợ cột sống chắc hơn.
Lồi đĩa đệm là một tình trạng báo động sớm của hệ cột sống. Tuy mức độ chưa nguy hiểm bằng thoát vị đĩa đệm, nhưng nếu chủ quan, bệnh rất dễ tiến triển xấu dẫn đến thoát vị thực sự, chèn ép rễ thần kinh và buộc phải can thiệp phẫu thuật. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và đặc biệt là áp dụng chế độ sinh hoạt lành mạnh, kiên trì tập phục hồi sẽ giúp bạn kiểm soát tốt bệnh lồi đĩa đệm và bảo vệ cột sống lâu dài. Vì vậy, hãy lắng nghe cơ thể, điều chỉnh tư thế đúng và đi khám chuyên khoa khi cần để giữ cho cột sống luôn khỏe mạnh.
| Phòng khám đa khoa Prime Hotline: 1900 1996 Địa chỉ: Số 2C Trần Thánh Tông, Hai Bà Trưng, Hà Nội Website: www.pmc-healthclub.com Fanpage: Prime Medical Care |
